بزرگترین تولیدکنندگان طلا در جهان و تاثیر آنها بر قیمت بازار
زمانی که بخشی از پسانداز خود را به طلا تبدیل میکنید، احتمالاً تمام حواستان به قیمت دلار در تهران یا اخبار سیاسی منطقه است، غافل از اینکه نبض واقعی این بازار، هزاران کیلومتر دورتر و در اعماق معادن غولپیکر دنیا میتپد. این بیخبری از سرچشمههای اصلی عرضه، همان پاشنه آشیلی است که باعث میشود گاهی با یک خبر ساده درباره توقف استخراج در یک کشور یا تغییر سیاست محیطزیستی در کشوری دیگر، تمام محاسبات شما به هم بریزد و احساس کنید کنترل سرمایهتان دست شانس و اقبال است.
در این مقاله، با شناختن بازیگران قدرتمند و کشورهایی که شیر فلکهی طلای دنیا را در دست دارند، یاد میگیرید که به جای واکنشهای احساسی به نوسانات قیمت، مانند یک سرمایهگذار حرفهای ریشهی اصلی تغییرات را درک کنید و با دیدی بازتر برای آیندهی دارایی خود تصمیم بگیرید.
نگاهی سریع به ردهبندیِ جهانیِ تولیدکنندگان طلا (جدول خلاصه)
وقتی صحبت از بازارِ طلا میشود، شاید اولین تصویری که به ذهنِ ما میآید، ویترینِ درخشانِ طلافروشیها یا نمودارهای قیمت در اپلیکیشنهای مالی باشد. اما داستانِ اصلیِ این فلزِ زرد، کیلومترها دورتر و در اعماقِ معادنِ بزرگِ جهان آغاز میشود. شناختنِ کشورهایی که نبضِ تولیدِ طلا را در دست دارند، به شما به عنوانِ یک سرمایهگذار کمک میکند تا درکِ بهتری از عرضه و تقاضا (میزانِ موجودی و میزانِ درخواستِ خرید) در سطحِ جهان داشته باشید.
در دنیای امروز، تولیدِ طلا دیگر در انحصارِ یک یا دو کشور نیست و قدرت در سراسرِ کرهی زمین پخش شده است. با این حال، تغییراتِ سیاسی یا اقتصادی در کشورهایی که در صدرِ این لیست قرار دارند، میتواند موجهای بزرگی در قیمتِ جهانی ایجاد کند. در ادامه، جدیدترین آمارِ مربوط به غولهای تولیدکنندهی طلا را با هم مرور میکنیم.
جدولِ مقایسهایِ ۱۰ کشورِ برتر بر اساسِ تناژ تولید (آخرین آمار ۲۰۲۳-۲۰۲۴)
در این جدول، رتبهبندیِ کشورها بر اساسِ میزانِ تولیدِ سالانه تنظیم شده است. معیارِ ما در اینجا «تُناژ» (وزنِ کلِ طلای استخراجشده بر حسبِ تُن) است. نکتهی جالب اینجاست که رقابت در بالای جدول بسیار نزدیک است و گاهی با کشفِ یک معدنِ جدید، جایگاهها تغییر میکند.
| رتبه
|
کشور | میزان تولید تقریبی (تُن در سال) | توضیحات کوتاه |
|---|---|---|---|
| ۱ | چین | ۳۷۰ | پادشاهِ بلامنازعِ تولید و مصرفِ طلا در جهان |
| ۲ | استرالیا | ۳۱۰ | دارای عظیمترین معادنِ روباز با تکنولوژیِ پیشرفته |
| ۳ | روسیه | ۳۱۰ | رقیبِ سرسختِ استرالیا با ذخایرِ وسیع در سیبری |
| ۴ | کانادا | ۲۰۰ | رشدِ پایدار و تمرکز بر استخراجِ دوستدارِ محیطزیست |
| ۵ | ایالات متحده آمریکا | ۱۷۰ | تمرکزِ اصلی بر معادنِ ایالتِ نوادا |
| ۶ | قزاقستان | ۱۳۰ | ستارهی نوظهورِ آسیای مرکزی در صنعتِ طلا |
| ۷ | مکزیک | ۱۲۰ | قطبِ طلای آمریکای لاتین و جذاب برای سرمایهگذاران |
| ۸ | اندونزی | ۱۱۰ | خانهِ یکی از بزرگترین و عمیقترین معادنِ جهان |
| ۹ | آفریقای جنوبی | ۱۰۰ | غولِ قدیمی که به دلیلِ عمقِ زیادِ معادن، تولیدش کاهش یافته |
| ۱۰ | ازبکستان | ۱۰۰ | دارای بزرگترین معدنِ طلای روبازِ جهان (معدنِ مورونتاو) |
نکته: اعدادِ ذکر شده در جدولِ بالا به صورتِ گرد شده (رِند شده) بیان شدهاند تا به خاطر سپردنِ آنها آسانتر باشد.
سهمِ هر قاره از کیکِ طلاییِ جهان؛ کدام منطقه غنیتر است؟
اگر کرهی زمین را مانندِ یک کیکِ طلاییِ بزرگ در نظر بگیریم، برشهای این کیک به مساوات بینِ قارهها تقسیم نشده است. برخی مناطق سهمِ بسیار بیشتری از این ثروتِ خدادادی دارند. بیایید ببینیم معدنکاری (فرآیندِ بیرون کشیدنِ سنگِ طلا از دلِ زمین) در کدام بخشهای جغرافیاییِ جهان رونقِ بیشتری دارد:
- آسیا؛ انبارِ بزرگِ طلا: شاید برایتان جالب باشد که بدانید قارهی آسیا در حالِ حاضر بیشترین سهم را در تولیدِ طلای جهان دارد. حضورِ کشورهایی مانندِ چین، اندونزی، قزاقستان و ازبکستان باعث شده تا این قاره به قطبِ اصلیِ استخراجِ طلا تبدیل شود. چین به تنهایی بخشِ بزرگی از این بار را به دوش میکشد.
- آفریقا؛ سرزمینِ الماس و طلا: قارهی آفریقا که روزگاری با اختلافِ زیاد در صدرِ جهان بود، حالا با چالشهایی روبرو شده است. با اینکه تولیدِ آفریقای جنوبی کاهش یافته، اما کشورهایی مثلِ غنا و مالی در حالِ پر کردنِ جای خالیِ آن هستند و همچنان آفریقا را به عنوانِ یک بازیگرِ کلیدی نگه داشتهاند.
- آمریکای شمالی و جنوبی: در آن سوی دنیا، قارهی آمریکا (شاملِ شمالی و جنوبی) وضعیتِ باثباتی دارد. کانادا و آمریکا با استفاده از تکنولوژیهای مدرن، سطحِ تولیدِ خود را بالا نگه داشتهاند. در آمریکای جنوبی نیز کشورهای مکزیک و پرو نقشِ مهمی ایفا میکنند، هرچند که گاهی مسائلِ زیستمحیطی و قانونی، سرعتِ کارِ آنها را کند میکند.
- کشورهای مشترکالمنافع (CIS): این منطقه که شاملِ روسیه و کشورهای استقلالیافته از شورویِ سابق است، به دلیلِ وسعتِ جغرافیاییِ زیاد و معادنِ بکر، پتانسیلِ (تواناییِ نهفته برای رشد) بسیار بالایی دارد. روسیه با سرمایهگذاریهای سنگین، قصد دارد در سالهای آینده جایگاهِ چین را تهدید کند.
نتیجهگیریِ این بخش: دانستنِ اینکه طلا در کجا تولید میشود، به ما میگوید که مثلاً اگر خبری در موردِ تعطیلیِ معادن در چین یا تحریمِ فلزاتِ روسیه منتشر شد، باید منتظرِ تکانههایی در قیمتِ طلای جهانی و به تبعِ آن، قیمتِ طلا در بازارِ ایران باشیم.
تحلیل ۳ غولِ اصلی؛ حکمرانانِ بازارِ جهانیِ طلا
در بخشِ قبلی لیستِ ۱۰ کشورِ برتر را دیدیم، اما در دنیای اقتصاد، همه چیز فقط عدد و رقم نیست. سه کشورِ اولِ این لیست، یعنی چین، روسیه و استرالیا، نقشی فراتر از یک تولیدکنندهی ساده دارند. آنها جریانسازانِ اصلیِ بازار هستند و تصمیمات یا تغییرات در صنعتِ معدنِ این سه کشور، میتواند قیمتِ طلایِ جهانی و حتی قیمتِ سکه و طلا در بازارِ ایران را تحتِ تاثیر قرار دهد. بیایید با هم نگاهی دقیقتر به وضعیتِ این سه غولِ طلایی بیندازیم.
چین؛ اژدهای زرد و صدرنشینِ بلامنازعِ تولیدِ طلا
سالهاست که کشورِ چین با اقتدار در رتبهی اولِ تولیدِ طلا در جهان ایستاده است. این کشور به تنهایی حدود ۱۱ درصد از کلِ طلایِ استخراجشده در کرهی زمین را تولید میکند. اما داستانِ چین یک نکتهی بسیار جالب و عجیب دارد:
- تولیدکننده و مصرفکننده همزمان: چین نهتنها بزرگترین تولیدکنندهی طلا است، بلکه بزرگترین خریدارِ آن هم محسوب میشود. به زبانِ ساده، اشتهایِ مردم و دولتِ چین برای خرید طلا آنقدر زیاد است که تقریباً تمامِ طلایی که از معادنِ خود استخراج میکنند را در داخلِ کشور نگه میدارند و حتی مقداری هم از کشورهای دیگر وارد میکنند.
- تمرکز بر محیطزیست: در سالهای اخیر، میزانِ تولیدِ چین کمی کاهش داشته است. دلیلِ آن تمام شدنِ طلا نیست، بلکه دولتِ چین قوانینِ سختگیرانهای برای حفاظت از محیطزیست وضع کرده است. برای مثال، استفاده از سیانور (مادهای شیمیایی که برای جدا کردنِ طلا از سنگ معدن استفاده میشود) را محدود کردهاند تا به طبیعت آسیبِ کمتری برسد.
روسیه؛ رقابتِ نزدیک با استرالیا و ذخایرِ عظیمِ سیبری
روسیه همواره یکی از بازیگرانِ قدرتمند در این عرصه بوده و رقابتِ شانهبهشانهای با استرالیا برای کسبِ رتبهی دوم دارد. بخشِ بزرگی از طلایِ اروپا توسطِ روسیه تامین میشود. ویژگیهای کلیدیِ صنعتِ طلایِ روسیه عبارتند از:
- گنجینههای یخزده: اکثرِ معادنِ طلایِ روسیه در مناطقِ دورافتاده و بسیار سردسیرِ سیبری قرار دارند. استخراج در این مناطق دشوار است، اما حجمِ ذخایر (مقدارِ طلایی که در دلِ زمین وجود دارد و هنوز بیرون آورده نشده است) در این مناطق بسیار عظیم است.
- خریدارِ دولتی: برخلافِ بسیاری از کشورها که شرکتهای خصوصی خریدارِ اصلی هستند، در روسیه، دولت و بانکِ مرکزیِ این کشور خریدارِ حدود دو سوم از طلایِ تولید شده در داخل هستند. این کار باعث میشود پشتوانهی پولِ ملیِ روسیه تقویت شود.
- رشدِ مداوم: روسیه از سال ۲۰۱۰ میلادی به بعد، تقریباً هر سال میزانِ تولیدِ خود را افزایش داده و قصد دارد در آینده جایگاهِ چین را هم به چالش بکشد.
استرالیا؛ سرزمینِ کانگوروها و معادنِ روبازِ عظیم
استرالیا، سرزمینِ پهناورِ نیمکرهی جنوبی، ضلعِ سومِ این مثلثِ قدرت است. صنعتِ معدن در استرالیا بسیار پیشرفته است و نقشِ مهمی در اقتصادِ این کشور دارد. چیزی که استرالیا را در دنیای طلا متمایز میکند، نوعِ معادنِ آن است:
- معادنِ روباز: بسیاری از معادنِ استرالیا به صورتِ روباز (Open-pit) هستند. یعنی به جای اینکه تونلهای باریک و عمیق در دلِ زمین بکنند، یک گودالِ بسیار بزرگ و عظیم در سطحِ زمین ایجاد میکنند و خاکِ حاویِ طلا را برداشت میکنند. این روش معمولاً ایمنتر و سریعتر است.
- معدنِ سوپر پیت: یکی از مشهورترین معادنِ جهان به نامِ سوپر پیت در استرالیا قرار دارد که وسعتِ آن به قدری زیاد است که حتی از فضا هم دیده میشود.
- صادراتِ قدرتمند: برخلافِ چین که طلایش را برای خود نگه میدارد، استرالیا بخشِ زیادی از طلایِ تولیدیِ خود را صادر میکند و همین موضوع باعث میشود تغییراتِ تولید در استرالیا، تاثیرِ مستقیمی بر عرضه و قیمتِ جهانی داشته باشد.
بازیگرانِ قدرتمندِ آمریکای شمالی و جنوبی
پس از بررسیِ غولهای آسیا و اقیانوسیه، نوبتِ آن است که به آن سویِ کرهی زمین سفر کنیم. قارهی آمریکا، از شمالِ سردسیر تا جنوبِ گرمسیری، میزبانِ کشورهایی است که قرنهاست نبضِ بازارِ طلا را در دست دارند. اگرچه شاید حجمِ تولیدِ آنها به پایِ چین نرسد، اما ثبات و تکنولوژیِ این کشورها تاثیرِ زیادی بر اعتمادِ سرمایهگذاران دارد. بیایید وضعیتِ این منطقه را بررسی کنیم.
کانادا؛ صعود به رتبههای بالا با تکنولوژیِ استخراجِ سبز
کانادا در سالهای اخیر توانسته است خود را در جمعِ ۵ کشورِ برترِ تولیدکنندهی طلا تثبیت کند. اما چیزی که کانادا را متمایز میکند، فقط مقدارِ طلا نیست، بلکه روشِ به دست آوردنِ آن است. صنعتِ معدن در کانادا بر دو اصلِ مهم استوار است:
- تکنولوژیِ استخراجِ سبز: کانادا پیشرو در استفاده از روشهای «معدنکاریِ سبز» است. این اصطلاح به روشهایی گفته میشود که در آن تلاش میکنند کمترین آسیب را به طبیعت، جنگلها و منابعِ آب وارد کنند. این موضوع برای سرمایهگذارانِ امروزی که به مسائلِ اخلاقی و محیطزیستی اهمیت میدهند، بسیار جذاب است.
- پروژههای جدید در مناطقِ یخزده: کانادا همچنان در حالِ توسعهی معادنِ جدید در مناطقِ شمالی و دورافتاده مانندِ نوناووت و یوکان است. پیشبینی میشود با بهرهبرداریِ کامل از این معادن، جایگاهِ کانادا در سالهای آینده حتی بالاتر هم برود.
ایالاتِ متحدهِ آمریکا؛ تمرکز بر معادنِ نوادا و کاهشِ نسبیِ تولید
شاید در فیلمهای وسترن زیاد دیدهاید که جویندگانِ طلا به سمتِ غربِ وحشی میروند. واقعیت این است که غربِ آمریکا هنوز هم قلبِ تپندهی طلایِ این کشور است. با این حال، تولیدِ کلیِ آمریکا در سالهای اخیر روندی کاهشی داشته است. نکاتِ کلیدی دربارهی طلایِ آمریکا عبارتند از:
- نوادا، ایالتِ طلایی: حدودِ ۷۸ درصد از کلِ طلایِ آمریکا فقط در ایالتِ نوادا تولید میشود. جالب است بدانید که اگر ایالتِ نوادا را یک کشورِ مستقل در نظر میگرفتیم، به تنهایی میتوانست در لیستِ ۱۰ کشورِ برترِ تولیدکنندهی طلایِ جهان قرار بگیرد!
- کاهشِ عیارِ سنگِ معدن: یکی از دلایلِ کاهشِ تولیدِ آمریکا، افتِ «عیارِ سنگِ معدن» (میزانِ طلایِ خالصِ موجود در هر تُن خاک یا سنگ) است. یعنی معدنکاران باید خاکِ بسیار بیشتری را جابجا کنند تا به همان مقدارِ طلایِ قبلی برسند و این کار هزینهها را بالا میبرد.
مکزیک و پرو؛ قطبهای طلاییِ آمریکای لاتین
در آمریکای جنوبی و مرکزی، طلا نقشِ بسیار مهمی در اقتصادِ کشورها بازی میکند. دو بازیگرِ اصلیِ این منطقه، مکزیک و پرو هستند که هر کدام داستانِ متفاوتی دارند:
- مکزیک (جذاب برای سرمایهگذاران): مکزیک به دلیلِ پایین بودنِ هزینههای استخراج و قوانینِ نسبتاً راحتتر، مکانی جذاب برای شرکتهای معدنیِ بینالمللی است. اگرچه گاهی اختلافاتِ محلی باعثِ کندیِ کار میشود، اما این کشور توانسته ثباتِ خوبی در تولیدِ خود ایجاد کند.
- پرو (مبارزه با معادنِ غیرمجاز): پرو یکی از قدیمیترین تولیدکنندگانِ طلا است، اما در سالهای اخیر با چالشِ «استخراجِ غیرقانونی» دست و پنجه نرم میکند. دولتِ پرو تلاش میکند تا با بستنِ معادنِ غیرمجاز (که بدونِ مجوز و بدونِ رعایتِ اصولِ ایمنی کار میکنند)، بازارِ طلا را ساماندهی کند. این سختگیریها باعث شده تا آمارِ رسمیِ تولیدِ این کشور کمی کاهش یابد، اما در عوض شفافیتِ بازارِ آن بیشتر شده است.
تغییراتِ شگفتانگیز در آفریقا و آسیا
دنیایِ طلا همیشه ثابت نیست و گاهی بازیگرانِ جدیدی واردِ میدان میشوند که تمامِ پیشبینیها را تغییر میدهند. در سالهای اخیر، ما شاهدِ یک جابجاییِ بزرگ در قدرتِ تولیدِ طلا بودهایم؛ جایی که غولهای قدیمی و سنتی کمکم صندلیِ قدرت را به کشورهای تازهنفس و پرانرژی میدهند. این تغییرات به خصوص در دو قارهی آفریقا و آسیا بسیار چشمگیر بوده است. بیایید ببینیم چه اتفاقی در این مناطق افتاده است.
غنا؛ پادشاهِ جدیدِ طلایِ آفریقا و عبور از آفریقای جنوبی
برای سالهای طولانی، هر وقت صحبت از طلایِ آفریقا میشد، نامِ «آفریقای جنوبی» در صدر میدرخشید. اما در یک چرخشِ تاریخی، کشورِ غنا توانست از رقیبِ قدیمیِ خود پیشی بگیرد و لقبِ بزرگترین تولیدکنندهی طلا در قارهی آفریقا را از آنِ خود کند. اما چرا این اتفاق افتاد؟
- هزینهی کمتر، سودِ بیشتر: استخراجِ طلا در غنا ارزانتر و آسانتر از بسیاری از نقاطِ دیگر است. شرکتهای بزرگِ معدنیِ دنیا متوجه شدند که خاکِ غنا سخاوتِ بیشتری دارد و با هزینهی کمتری میتوانند طلایِ بیشتری برداشت کنند.
- ثباتِ نسبی: فضایِ کاری در غنا برای شرکتهای خارجی مناسبتر شده است و همین موضوع باعث شده سرمایههای عظیمی از آفریقای جنوبی به سمتِ این کشورِ غربِ آفریقا سرازیر شود.
آفریقای جنوبی؛ چرا عمیقترین معادنِ جهان دیگر پربار نیستند؟
آفریقای جنوبی زمانی حاکمِ بلامنازعِ دنیایِ طلا بود، اما حالا با مشکلاتِ جدی دستوپنجه نرم میکند. تولیدِ این کشور نسبت به دورانِ اوجِ خود کاهشِ شدیدی داشته است. دلیلِ اصلیِ این افت را میتوان در یک کلمه خلاصه کرد: «عمق».
- معادنی به عمقِ زمین: معادنِ آفریقای جنوبی بسیار عمیق هستند. برای مثال، معدنِ «مپونِنگ» در این کشور، عمیقترین معدنِ طلایِ جهان است که تا عمقِ حدود ۴ کیلومتریِ زمین پایین میرود. تصور کنید که کارگران باید کیلومترها زیرِ زمین بروند تا به سنگِ طلا برسند.
- هزینههای سرسامآور: هر چقدر معدن عمیقتر باشد، خنک نگه داشتنِ هوا، تأمینِ امنیتِ کارگران و بالا کشیدنِ سنگها سختتر و پرهزینهتر میشود.
- مشکلاتِ برق و انرژی: این کشور با کمبودِ برق مواجه است و معادنِ عمیق برای فعالیت به برقِ بسیار زیادی نیاز دارند. ترکیبِ این مشکلات باعث شده تا تولیدِ طلا در این کشورِ قدیمی، دیگر مثلِ گذشته بهصرفه نباشد.
اندونزی و ازبکستان؛ بازیگرانِ نوظهور با معادنِ غولپیکر
در سمتِ دیگرِ دنیا، یعنی در آسیا، دو کشورِ اندونزی و ازبکستان با تکیه بر معادنِ عظیمِ خود، در حالِ بالا رفتن از پلههای ترقی هستند. قدرتِ این دو کشور نه در تعدادِ زیادِ معادن، بلکه در داشتنِ «ابر معادن» است.
- ازبکستان و معدنِ روبازِ مورونتاو: ازبکستان صاحبِ یکی از شگفتیهای دنیایِ معدن است: معدنِ مورونتاو. این معدن که بزرگترین معدنِ طلایِ روبازِ جهان (معدنی که شبیه به یک گودالِ عظیمِ سرباز است و سقف ندارد) محسوب میشود، ذخایرِ طلایِ حیرتانگیزی دارد. دولتِ ازبکستان با مدیریتِ این معدنِ غولپیکر، توانسته نامِ خود را در لیستِ ۱۰ کشورِ برتر ثبت کند.
- اندونزی و معدنِ گراسبرگ: اندونزی هم وضعیتِ مشابهی دارد. معدنِ گراسبرگ در این کشور، یکی از بزرگترین ذخایرِ طلا و مسِ جهان را در دلِ خود جای داده است. استخراج از این معدن باعث شده تا اندونزی به یکی از مهرههای کلیدی در تامینِ طلایِ آسیا تبدیل شود.
نکتهی آموزشی: ظهورِ کشورهایی مانندِ ازبکستان و غنا به ما نشان میدهد که تکنولوژی و هزینهی تولید، گاهی از سابقهی تاریخی مهمتر است. برای یک سرمایهگذار، مهم نیست طلا از کجا میآید، مهم این است که آیا استخراجِ آن برای تولیدکننده سودآور است که تولید را ادامه دهد یا خیر.
ایران در کجای نقشهی طلای جهان قرار دارد؟
پس از بررسیِ غولهای بزرگِ تولیدکننده در قارههای مختلف، حالا نوبتِ آن است که به خانهی خودمان برگردیم و ببینیم کشورِ ما، ایران، در این بازارِ جهانی چه جایگاهی دارد. ایران از نظرِ جغرافیایی رویِ یکی از کمربندهای مهمِ معدنیِ جهان قرار گرفته است و تاریخچهی استخراجِ طلا در آن به هزاران سال پیش باز میگردد. اما آیا امروز هم در سطحِ جهانی حرفی برای گفتن داریم؟
رتبهی جهانیِ ایران در تولیدِ طلا و پتانسیلهای رشد
اگر بخواهیم واقعبین باشیم، ایران در حالِ حاضر جزوِ ۱۰ کشورِ برترِ تولیدکنندهی طلا نیست. طبقِ آمارهای موجود، رتبهی جهانیِ ایران معمولاً بینِ ۵۰ تا ۶۰ متغیر است. میزانِ تولیدِ سالانهی طلایِ خالص در ایران حدودِ ۸ تا ۱۰ تُن برآورد میشود که در مقایسه با تولیدِ ۳۷۰ تُنیِ چین، رقمِ کوچکی به نظر میرسد.
اما این تمامِ ماجرا نیست. تفاوتِ مهمی بینِ «تولیدِ فعلی» و «ظرفیتِ واقعی» وجود دارد:
- پتانسیلِ زمینشناسی: کارشناسان معتقدند که خاکِ ایران ظرفیتِ تولیدِ بسیار بیشتری دارد. ایران رویِ کمربندی قرار دارد که سرشار از کانیهای فلزی است. اگر اکتشافات (جستجو برای یافتنِ معادنِ جدید) با تکنولوژیهای روز انجام شود، ایران میتواند رتبهی خود را به شدت بهبود بخشد و حتی به جمعِ تولیدکنندگانِ بزرگِ آسیا بپیوندد.
- ذخایرِ قطعی: میزانِ ذخایرِ طلایِ شناختهشده در ایران (طلایی که مطمئن هستیم در زیرِ خاک وجود دارد) حدودِ ۳۴۰ تُن تخمین زده میشود، اما با اکتشافاتِ جدید این عدد در حالِ افزایش است.
تکاب؛ شهرِ طلاییِ ایران و معرفیِ معادنِ زرشوران و موته
اگر بخواهیم روی نقشهی ایران، پایتختِ طلاییِ کشور را مشخص کنیم، انگشتِ ما رویِ شهرستانِ «تکاب» در استانِ آذربایجانِ غربی قرار میگیرد. البته معادنِ طلا در نقاطِ مختلفِ کشور پراکنده هستند، اما دو نام در این صنعت بسیار درخشان و حیاتیاند:
- معدنِ طلایِ زرشوران (غولِ طلاییِ خاورمیانه): این معدن که در نزدیکیِ تکاب قرار دارد، به عنوانِ بزرگترین معدنِ طلایِ ایران و خاورمیانه شناخته میشود. ذخایرِ این معدن بسیار عظیم است و بخشِ عمدهای از تولیدِ سالانهی کشور از دلِ سنگهای همین منطقه بیرون میآید. کارخانهی فرآوری در کنارِ معدن ساخته شده تا خاکِ استخراجشده بلافاصله به شمشِ طلا تبدیل شود.
- معدنِ طلایِ موته (قدیمی و باثبات): این معدن در نزدیکیِ اصفهان و در منطقهی میمه واقع شده است. موته یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین معادنِ طلایِ ایران است که سالهاست با ثباتِ خوبی فعالیت میکند. سنگهای طلایِ این منطقه عیارِ (درصدِ خلوصِ طلا در سنگ) مناسبی دارند و تکنولوژیِ استخراج در آن نسبتاً جاافتاده است.
چالشها و فرصتهای سرمایهگذاری در معادنِ طلایِ ایران
شاید بپرسید اگر ما پتانسیلِ بالایی داریم، چرا تولیدمان به اندازهی کشورهایی مثلِ ازبکستان یا قزاقستان نیست؟ پاسخ در چالشهایی است که صنعتِ معدن با آن روبروست. البته در کنارِ این چالشها، فرصتهای جذابی هم برای سرمایهگذارانِ خُرد (مردمِ عادی) وجود دارد.
چالشهای اصلی:
- تکنولوژی و ماشینآلات: استخراجِ طلا، به خصوص در عمق، نیاز به ماشینآلاتِ بسیار پیشرفته و غولپیکر دارد. تحریمها و مشکلاتِ اقتصادی باعث شده نوسازیِ این ناوگان با کندی پیش برود.
- اکتشافاتِ ناکافی: بخشِ زیادی از پهنهی جغرافیاییِ ایران هنوز به دقت اسکن و بررسی نشده است. اکتشاف نیاز به سرمایهی اولیهِ بسیار زیادی دارد و ریسکِ آن بالاست.
فرصتهای سرمایهگذاری برای شما:
آیا شما به عنوانِ یک شهروند میتوانید در معادنِ طلایِ ایران سرمایهگذاری کنید؟ قطعاً نمیتوانید بروید و یک معدن بخرید! اما راههای هوشمندانهتری وجود دارد:
- خریدِ واحدهای صندوقهای طلا (Gold Funds): در بازارِ بورسِ ایران، صندوقهایی وجود دارند که داراییِ آنها طلا و سکه است. وقتی شما واحدهای این صندوقها را میخرید، در واقع به صورتِ غیرمستقیم در سودِ رشدِ قیمتِ طلا شریک میشوید، بدون اینکه دغدغهی نگهداریِ فیزیکیِ طلا و امنیتِ آن را داشته باشید.
- خریدِ گواهیِ سپردهِ طلا: این هم ابزاری در بورسِ کالا است که به شما اجازه میدهد مالکِ مقدارِ مشخصی طلا شوید که در خزانهی بانکها نگهداری میشود. این روش برای کسانی که میخواهند از نوساناتِ قیمتِ طلا سود ببرند، بسیار امن و شفاف است.
تفاوت تولیدکننده و مصرفکننده؛ طلاها کجا میروند؟
تا اینجای کار متوجه شدیم که طلا در کدام کشورها و با چه سختیهایی از دلِ زمین بیرون میآید. اما استخراجِ طلا فقط نیمی از ماجراست. برای اینکه چرخِ بازار بچرخد، باید مشتریانی هم وجود داشته باشند که تشنهی خریدِ این فلزِ زرد باشند. در دنیای اقتصاد، به کسانی که کالا را تولید میکنند «عرضهکننده» و به کسانی که آن را میخرند «تقاضاکننده» میگویند.
رابطهی بینِ این دو گروه بسیار ساده است: اگر تولیدکنندگان (مثلِ چین و استرالیا) طلا را استخراج کنند اما خریدارِ قدرتمندی وجود نداشته باشد، طلا رویِ دستشان میماند و قیمت پایین میآید. اما طلا یک کالایِ معمولی نیست و همیشه صفِ طویلی از خریداران برای آن وجود دارد. بیایید ببینیم این خریداران چه کسانی هستند و چرا اینقدر طلا میخرند.
بزرگترین خریدارانِ طلا در جهان؛ چین و هند در صدرِ تقاضا
شاید فکر کنید که طلا فقط در گاوصندوقهای بانکهای سوئیس نگهداری میشود، اما واقعیت این است که بخشِ عظیمی از طلایِ جهان تبدیل به زیورآلات میشود و راهیِ خانههای مردم در آسیا میگردد. دو کشورِ چین و هند، غولهای مصرفکنندهی طلا در جهان هستند و فرهنگِ مردمِ این دو کشور، موتورِ محرکِ قیمت طلا است.
- چین (سرمایهگذاری و حفظِ ارزش): مردمِ چین علاقهی عجیبی به خریدِ شمش و سکهی طلا دارند. از آنجایی که جمعیتِ طبقهی متوسط در چین رو به رشد است و مردم پولدارتر شدهاند، آنها طلا را بهترین راه برای حفظِ ارزشِ پولشان در برابرِ تورم میدانند. همچنین، چین بزرگترین بازارِ جواهراتِ دنیا را دارد.
- هند (فرهنگ و سنت): در هند، طلا چیزی فراتر از پول است؛ طلا بخشی از مذهب و فرهنگ است.
- عروسیهای هندی: در فصلِ عروسیها در هند، تقاضا برای طلا به شدت بالا میرود. تقریبا هیچ عروسیِ هندی بدونِ حجمِ زیادی از طلا برگزار نمیشود.
- پساندازِ خانوادگی: زنانِ هندی به طورِ سنتی طلا را به عنوانِ پشتوانهی مالیِ خانواده نگهداری میکنند.
بنابراین، وقتی میشنوید که در هند یا چین جشنوارهای در راه است یا اقتصادشان رشد کرده، میتوانید حدس بزنید که قیمتِ طلا ممکن است تکانی بخورد، چون مردمِ این دو کشور برای خرید به بازار هجوم میبرند.
نقشِ بانکهای مرکزی در خریدِ طلا و تاثیرِ آن بر قیمتِ جهانی
علاوه بر مردمِ عادی، یک بازیگرِ بسیار قدرتمند و سنگینوزنِ دیگر هم در بازار حضور دارد: بانکهای مرکزی.
بانکِ مرکزی (نهادی که مسئولِ چاپِ پول و کنترلِ سیستمِ بانکیِ یک کشور است) در هر کشوری وظیفه دارد تا از ارزشِ داراییهای ملی محافظت کند. این بانکها مثلِ نهنگهای اقیانوس هستند؛ وقتی تصمیم به خرید میگیرند، حجمِ خریدشان آنقدر بالاست که موجهای بزرگی در قیمتِ جهانی ایجاد میکنند.
چرا بانکهای مرکزی طلا میخرند؟
- تنوع بخشیدن به ذخایر: بانکها نمیخواهند تمامِ سرمایهی کشورشان را به شکلِ دلار یا یورو نگه دارند. چون اگر ارزشِ دلار بریزد، سرمایهی آنها هم نابود میشود. طلا یک داراییِ امن است که وابستگی به هیچ دولتی ندارد.
- پوششِ ریسک در زمانِ بحران: در زمانِ جنگ یا بحرانهای سیاسی، پولهای کاغذی ممکن است بیارزش شوند، اما طلا همیشه ارزشمند باقی میماند. به همین دلیل، کشورهایی مثلِ روسیه، چین، ترکیه و لهستان در سالهای اخیر حجمِ زیادی طلا خریدهاند و در خزانهی خود (محلِ نگهداریِ امنِ داراییهای ملی) انبار کردهاند.
تاثیر بر قیمت: وقتی خبری منتشر میشود که مثلاً "بانکِ مرکزیِ چین ۵۰ تُن طلا خریده است"، این پیام به بازار مخابره میشود که طلا ارزشمند است و بزرگان در حالِ خرید هستند. همین سیگنال (نشانهی مثبت) باعث میشود سرمایهگذارانِ خُرد هم ترغیب به خرید شوند و قیمتِ جهانیِ اُنسِ طلا افزایش یابد.
بزرگترین شرکتهایِ معدنیِ طلا در جهان (کمپانیهایِ پشتِ پرده)
تا این بخش از مقاله، ما دربارهی «کشورها» صحبت کردیم؛ مثلاً گفتیم چین یا استرالیا تولیدکنندگانِ بزرگی هستند. اما واقعیت این است که دولتها معمولاً خودشان کلنگ به دست نمیگیرند و واردِ معدن نمیشوند. این کارِ دشوار و تخصصی، بر عهدهی شرکتهایِ خصوصیِ عظیمی است که سرمایه و تکنولوژیِ لازم را دارند.
شناختنِ این شرکتها به شما دیدِ بازتری میدهد. چرا؟ چون گاهی اوقات، اخبارِ مربوط به یکی از این شرکتها (مثلِ کشفِ یک معدنِ جدید یا ورشکستگی) میتواند سریعتر از اخبارِ سیاسی، رویِ قیمتِ جهانیِ طلا تأثیر بگذارد. بیایید با این غولهایِ نامرئیِ صنعتِ طلا آشنا شویم.
معرفیِ کوتاه ۵ ابرشرکتِ استخراجِ طلا
در دنیایِ معدنکاری، صدها شرکت فعالیت میکنند، اما تعدادِ کمی از آنها هستند که حجمِ تولیدشان آنقدر زیاد است که به آنها «غولهایِ معدنی» میگویند. این شرکتها معمولاً چندملیتی هستند؛ یعنی ممکن است دفترِ مرکزیشان در یک کشور باشد، اما در ۵ قارهی مختلف معدن داشته باشند. در اینجا ۵ مورد از بزرگترینهایشان را مرور میکنیم:
- نیومانت (Newmont): این شرکتِ آمریکایی در حالِ حاضر پادشاهِ تولیدِ طلا در جهان است. دفترِ مرکزیِ آن در ایالتِ کلرادویِ آمریکا قرار دارد، اما بازوهایِ اجراییِ آن در آفریقا، استرالیا و آمریکایِ جنوبی فعال هستند. نیومانت تنها شرکتِ تولیدکنندهی طلا است که نامش در لیستِ شاخصِ اساندپی ۵۰۰ (لیستی از ۵۰۰ شرکتِ برتر و قدرتمندِ آمریکا) دیده میشود.
- باریک گلد (Barrick Gold): این شرکتِ کانادایی، رقیبِ دیرینه و سرسختِ نیومانت است. تا چند سالِ پیش، باریک گلد رتبهی اول را داشت. آنها تمرکزِ زیادی رویِ معادنِ بزرگ و پربازده دارند و در کشورهایی مثلِ آمریکا، زامبیا و عربستانِ سعودی فعالیتهایِ گستردهای دارند.
- آگنیکو ایگل (Agnico Eagle): یک شرکتِ کاناداییِ دیگر که به خاطرِ مدیریتِ ریسکِ عالی و فعالیت در مناطقِ امنِ سیاسی (مثلِ کانادا، فنلاند و استرالیا) شهرت دارد. سرمایهگذاران معمولاً این شرکت را به خاطرِ ثباتِ خوبش دوست دارند.
- آنگلوگلد شانتی (AngloGold Ashanti): این شرکت ریشهای آفریقایی دارد و دفترِ اصلیِ آن در آفریقایِ جنوبی بود (که اخیراً به لندن و سپس دنور منتقل شد). آنگلوگلد در برخی از دشوارترین و عمیقترین معادنِ جهان فعالیت میکند و تخصصِ بالایی در استخراج از عمقِ زمین دارد.
- پولیوس (Polyus): این غولِ روسی، بزرگترین تولیدکنندهی طلا در روسیه و یکی از ۵ شرکتِ برترِ جهان است. پولیوس صاحبِ بیشترین ذخایرِ اثباتشدهی طلا در جهان است. یعنی مقدارِ طلایی که این شرکت در اختیار دارد و هنوز استخراج نکرده، از هر شرکتِ دیگری بیشتر است.
تاثیرِ سهامِ این شرکتها بر شاخصهایِ بورسِ جهانی
شاید بپرسید دانستنِ نامِ این شرکتها چه سودی برای من دارد؟ پاسخ در بازارهایِ مالی و بورس نهفته است.
رابطهی جالبی بینِ «قیمتِ طلا» و «قیمتِ سهامِ این شرکتها» وجود دارد که به عنوانِ یک سرمایهگذارِ هوشمند باید آن را بدانید.
- اهرمِ عملیاتی (سودِ مضاعف): فرض کنید قیمتِ جهانیِ طلا ۱۰ درصد افزایش پیدا کند. طبیعتاً سودِ این شرکتها هم بالا میرود. اما نکته اینجاست که معمولاً ارزشِ سهامِ (برگهای که نشاندهندهی مالکیتِ بخشی از شرکت است) این شرکتها، بیشتر از ۱۰ درصد رشد میکند. چرا؟ چون هزینههایِ استخراج (مثلِ حقوقِ کارگر و سوخت) ثابت مانده، اما درآمدشان ناگهان زیاد شده است. به همین دلیل، برخی سرمایهگذارانِ حرفهای به جایِ خریدِ خودِ طلا، سهامِ این شرکتها را در بورسهایِ جهانی میخرند تا سودِ بیشتری ببرند.
- شاخصهایِ معدنی: در بورسهایِ جهانی، شاخصهایی (معیارهایی برای سنجشِ وضعیتِ بازار) وجود دارد که فقط وضعیتِ این شرکتهایِ معدنی را نشان میدهند (مانندِ شاخصِ GDX). وقتی این شاخصها سبز و مثبت میشوند، یعنی حالِ عمومیِ صنعتِ طلا خوب است و احتمالاً تقاضا برای این فلزِ گرانبها بالاست.
نتیجهگیری: عملکردِ شرکتهایی مثلِ نیومانت یا باریک گلد، مثلِ یک دماسنج عمل میکند. اگر دیدید سهامِ این شرکتها در حالِ ریزش است، حتی اگر قیمتِ طلا ثابت باشد، ممکن است هشداری برای کاهشِ قیمتِ طلا در آیندهی نزدیک باشد؛ چون شاید هزینههایِ تولید بالا رفته یا استخراج سختتر شده است.
جمعبندی استراتژیک؛ آیا تولید بیشتر به معنای کاهش قیمت است؟
به ایستگاهِ پایانیِ این مقاله رسیدیم. احتمالاً با دیدنِ اعداد و ارقامِ تولیدِ طلا در کشورهای مختلف، این سوالِ هوشمندانه در ذهنِ شما شکل گرفته است که: «اگر کشورهایی مثلِ روسیه، چین یا کانادا تولیدشان را افزایش دهند و طلایِ بیشتری واردِ بازار کنند، آیا قیمتِ طلا ارزان میشود؟»
در بازارهایِ معمولی، مثلِ بازارِ سیبزمینی یا پیاز، پاسخ مثبت است؛ وقتی محصولِ زیادی برداشت شود، قیمت پایین میآید. اما «دنیایِ طلا» قوانینِ منحصربهفردِ خودش را دارد و این فرمولِ ساده همیشه در آن صدق نمیکند. بیایید به زبانِ ساده دلایلِ این ماجرا را بررسی کنیم تا بتوانید تحلیلهایِ دقیقتری داشته باشید.
چرا افزایشِ تولیدِ معدنی همیشه باعثِ ارزان شدنِ طلا نمیشود؟
در اینجا سه دلیلِ اصلی وجود دارد که نشان میدهد قیمتِ طلا فقط تابعِ میزانِ استخراج از معادن نیست:
۱. طلایِ موجود از بین نمیرود
برخلافِ نفت که میسوزد یا گندم که خورده میشود، تقریباً تمامِ طلایی که در طولِ تاریخ استخراج شده، هنوز هم رویِ کرهی زمین موجود است (به شکلِ شمش، جواهرات یا قطعاتِ الکترونیکی).
میزانِ طلایی که هر سال از معادن استخراج میشود، در برابرِ کوهِ عظیمِ طلاهایِ موجود در دنیا، مقدارِ بسیار ناچیزی است. بنابراین، حتی اگر تولیدِ معادن کمی بالا یا پایین شود، تأثیرِ آنچنانی رویِ حجمِ کلِ طلایِ دنیا ندارد که بتواند قیمت را به شدت تغییر دهد.
۲. کفِ قیمت توسطِ هزینهی تولید تعیین میشود
این نکته برای سرمایهگذاران بسیار مهم است. استخراجِ هر اُنس طلا برای شرکتهایِ معدنی هزینهی سنگینی دارد (پولِ کارگر، سوخت، ماشینآلات و اکتشاف). به این هزینه اصطلاحاً «هزینهی تمامشده» میگویند.
اگر قیمتِ طلا در بازار خیلی پایین بیاید و به کمتر از هزینهی تمامشده برسد، چه اتفاقی میافتد؟ معادن ضرر میکنند و استخراج را متوقف میکنند. وقتی استخراج متوقف شود، عرضه کم میشود و قیمت دوباره بالا میرود. پس هزینهی استخراج، مثلِ یک ترمز عمل میکند و اجازه نمیدهد قیمتِ طلا از حدِ مشخصی پایینتر بیاید.
۳. نقشِ ترس و تورم پررنگتر از تولید است
چیزی که قیمتِ طلا را در لحظه بالا و پایین میکند، بیشتر از اینکه «بیلِ مکانیکیِ معدن» باشد، «اخبارِ سیاسی و اقتصادی» است.
زمانی که تورم (افزایشِ عمومیِ قیمتها و کاهشِ ارزشِ پول) بالا میرود یا سایهی جنگ و بیثباتی رویِ دنیا میافتد، مردم و دولتها برایِ حفظِ سرمایهی خود به سمتِ طلا هجوم میبرند. در این شرایط، حتی اگر معادن با تمامِ ظرفیت کار کنند، باز هم عطشِ خریداران آنقدر زیاد است که قیمتها بالا میرود.
نتیجهگیریِ نهایی برای شما: دانستنِ لیستِ کشورهایِ تولیدکنندهی طلا به شما دیدِ بنیادی میدهد، اما برایِ پیشبینیِ قیمتِ فردایِ بازار، کافی نیست. به عنوانِ یک سرمایهگذارِ آگاه، به جایِ اینکه فقط نگرانِ میزانِ استخراج باشید، باید حواستان به سه عاملِ کلیدی باشد:
- وضعیتِ تورم و ارزشِ دلار در جهان
- میزانِ خریدِ بانکهایِ مرکزی (نهنگهایِ بازار)
- امنیت و ثباتِ سیاسیِ دنیا
تولیدِ معدنی، یک روندِ کُند و طولانیمدت است، اما هیجاناتِ بازار سرعتِ بالایی دارند. پس اگر قصدِ سرمایهگذاریِ بلندمدت دارید، به زیرساختها و تولید توجه کنید، اما برایِ کوتاهمدت، اخبارِ اقتصادی را دنبال کنید.
منابع:
